|
Πλανήτης «δεύτερης γενιάς» φτιάχτηκε από τις στάχτες του νεκρού άστρου του
Εξετάζοντας εκ νέου παρατηρήσεις που συνέλεξε το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble πριν από σχεδόν τρεις δεκαετίες, αστρονόμοι ανακάλυψαν έναν πλανήτη φτιαγμένο από ανακυκλωμένα υλικά –τα υπολείμματα ενός άστρου που έφτασε στο τέλος της ζωής του και εξερράγη.
Ο μακρινός εξωπλανήτης –όπως ονομάζονται οι πλανήτες εκτός του Ηλιακού Συστήματος- βρίσκεται σε απόσταση περίπου 250 ετών φωτός, στην κατεύθυνση του αστερισμού του Κήτους.
Περιφέρεται γύρω από έναν «λευκό νάνο», το καυτό κατάλοιπο ενός νεκρού πλέον άστρου που ήταν κάποτε μεγαλύτερο από τον δικό μας Ήλιο.
«Είναι το πρώτο παράδειγμα πλανήτη που σχηματίζεται γύρω από έναν λευκό νάνο» δήλωσε ο Τζέιμι Γουίλιαμς του Πανεπιστημίου του Γουόρικ στην Αγγλία, επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύεται στο Nature Astronomy.
Η Γη και οι υπόλοιποι πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος σχηματίστηκαν από τον δίσκο αερίου και σκόνης που περιέβαλλε τον νεογέννητο Ήλιο πριν από περίπου 4,6 δισεκατομμύρια χρόνια.
Ο νέος εξωπλανήτης, αντίθετα, θεωρείται πλανήτης δεύτερης γενιάς, αφού σχηματίστηκε από τα λείψανα ενός άστρου.
Μέχρι σήμερα, πλανήτες δεύτερης γενιάς είχαν ανακαλυφθεί μόνο γύρω από άστρα νετρονίων, ένα άλλο είδος αστρικού κατάλοιπου.
Δεδομένου ότι οι λευκοί νάνοι είναι πιο κοινοί από τα άστρα νετρονίων, είπε ο Γουίλιαμς, οι πλανήτες δεύτερης γενιάς δεν πρέπει να σπανίζουν.
Ηλιοκαμένος πλανήτης
Ο νέος εξωπλανήτης εκτιμάται ότι είναι ένας αέριος γίγαντας με μάζα λίγο μεγαλύτερη από του Δία, και συμπληρώνει μια περιφορά γύρω από τον λευκό νάνο κάθε μόλις 4,4 ημέρες.
Βρίσκεται τόσο κοντά του ώστε η ακραία υπεριώδης ακτινοβολία του αστρικού υπολείμματος παρασύρει την ατμόσφαιρά του, με ένα μέρος αυτού του υλικού να πέφτει πάνω στον λευκό νάνο.
Η μελέτη βασίστηκε σε φασματοσκοπικές παρατηρήσεις που συνέλεξε το Hubble το 1999, καθώς και νέα δεδομένα από τα διαστημικά τηλεσκόπια TESS και Fuse. Η ανάλυση του φάσματος επέτρεψε τον προσδιορισμό της χημικής σύστασης του αντικειμένου, αν και για την τελική επιβεβαίωση οι ερευνητές είπαν ότι θα χρειαστούν περαιτέρω παρατηρήσεις με το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb.
Εξωτικά μέταλλα
Κλειδί της ανακάλυψης ήταν η παρουσία υψηλών συγκεντρώσεων του μετάλλου νιοβίου, εξήγησαν οι ερευνητές.
«Το νιόβιο και άλλα στοιχεία βαρύτερα από τον σίδηρο έχουν ιδιαίτερη σημασία στην αστροφυσική, επειδή, σε αντίθεση με πολλά κοινά στοιχεία, δεν σχηματίζονται στους πυρήνες των άστρων μέσω θερμοπυρηνικής σύντηξης», δήλωσε ο Νίκολας Στόουν, θεωρητικός αστροφυσικός στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν–Μάντισον και μέλος της ερευνητικής ομάδας.
Όπως εξήγησε, τα μέταλλα αυτά παράγονται από άστρα της κατηγορίας του Ήλιου που εξαντλούν τα πυρηνικά τους καύσιμα, διογκώνονται σε «ερυθρούς γίγαντες» και τελικά εκρήγνυνται και διασπείρουν τα υλικά τους στο Διάστημα. Αυτό που απομένει είναι ένας λευκός νάνος, ένα εξαιρετικά πυκνό αντικείμενο που παραμένει ζεστό για εκατομμύρια χρόνια.
Αν και οι αέριοι πλανήτες δεν διαθέτουν στερεή επιφάνεια και θεωρείται απίθανο να φιλοξενούν ζωή, άλλοι δεύτερης γενιάς που αποτελούνται από πετρώματα θα μπορούσαν δυνητικά να προσφέρουν κατάλληλες συνθήκες.
«Αν ένας γιγάντιος αέριος πλανήτης σχηματίστηκε γύρω από έναν λευκό νάνο, τότε θα μπορούσε να σχηματιστεί και ένας βραχώδης πλανήτης. Οι λευκοί νάνοι ψύχονται με προβλέψιμο τρόπο καθώς περνά ο χρόνος και, όσο μειώνεται η θερμοκρασία τους, τόσο επιβραδύνεται ο ρυθμός ψύξης τους. Επομένως, αν ένας βραχώδης πλανήτης δεύτερης γενιάς σχηματιζόταν αρκετά κοντά σε έναν λευκό νάνο, θα μπορούσε να παραμείνει στην κατοικήσιμη ζώνη του για δισεκατομμύρια χρόνια», δήλωσε ο Γουίλιαμς.
Δεδομένου μάλιστα ότι και ο δικός μας Ήλιος θα μετατραπεί μια μέρα σε λευκό νάνο, τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι ένας νέος κύκλος ζωής θα μπορούσε να ξεκινήσει όταν πια η Γη θα είναι νεκρή.
Πηγή: in.gr
15/10/2026
|
