|
Στόλος 17 διαστημοσυσκευών αποκάλυψε τα μυστικά μιας παράξενης ηλιακής
έκρηξης
Ένα ιδιαίτερο φαινόμενο ηλιακής δραστηριότητας, το οποίο εκτόξευσε ένα «κρυφό» νέφος φορτισμένων σωματιδίων προς την πλευρά της Γης, παρακολουθήθηκε από τον αριθμό-ρεκόρ των 17 διαστημοσυσκευών σε ολόκληρο το ηλιακό σύστημα. Οι παρατηρήσεις αποκάλυψαν ότι η συγκεκριμένη στεμματική εκτίναξη μάζας (CME) είχε μια απρόσμενα ασιμετρική μορφή.
Οι στεμματικές εκτινάξεις μάζας αποτελούν τεράστια νέφη μαγνητισμένου πλάσματος που εκτοξεύονται από την εξωτερική ατμόσφαιρα του Ήλιου (το στέμμα) λόγω της ενέργειας που απελευθερώνεται από τις ηλιακές εκλάμψεις.
Καθώς το νέφος επεκτείνεται στο διάστημα, τα φορτισμένα σωματίδιά του συνιστούν σοβαρό κίνδυνο ακτινοβολίας για τους αστροναύτες, τα διαστημόπλοια ακόμα και για τους επιβάτες αεροπλάνων σε πολικές πτήσεις, ενώ παράλληλα μπορούν να προκαλέσουν το σέλας όταν αλληλεπιδρούν με το μαγνητικό πεδίο της Γης.
Η ανακάλυψη της ασυμμετρίας
Η συγκεκριμένη έκρηξη σημειώθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2024. Όπως δήλωσε η επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Άντριεν Λούσπαϊ-Κούτι από το Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς, η ταυτόχρονη χρήση 17 διαστημοσυσκευών προσέφερε μια εξαιρετικά λεπτομερή εικόνα για την εξέλιξη του φαινομένου. Μέχρι σήμερα, το προηγούμενο ρεκόρ ήταν 10 διαστημόπλοια, τα οποία όμως βρίσκονταν σχεδόν σε ευθεία γραμμή μεταξύ Ήλιου και Γης, περιορίζοντας τη δυνατότητα πολυδιάστατης παρατήρησης.
Αυτή τη φορά, τα διαστημικά σκάφη ήταν διασπαρμένα σε διαφορετικές αποστάσεις και γωνίες. Η διάταξη αυτή αποκάλυψε ότι η στεμματική εκτίναξη μάζας αποτελούνταν από δύο ασύμμετρους λοβούς, με τον έναν να κινούνταν πολύ ταχύτερα από τον άλλο. Ο ταχύτερος λοβός, που κατευθύνθηκε προς τη Γη και τον Άρη, θα είχε μείνει απαρατήρητος καθώς καλυπτόταν από τον μεγαλύτερο αλλά βραδύτερο λοβό, εάν δεν υπήρχε η μεγάλη διασπορά των παρατηρητηρίων.
Η διαδρομή στο ηλιακό σύστημα
Το φαινόμενο εντοπίστηκε αρχικά από το ηλιακό παρατηρητήριο SOHO (κοινή αποστολή NASA και ESA), το οποίο κατέγραψε μόνο τον βραδύτερο λοβό που κινούνταν υπό γωνία ως προς τη Γη. Στις 16 Δεκεμβρίου, το φαινόμενο ανιχνεύθηκε κοντά στον Ερμή από τη διαστημοσυσκευή BepiColombo της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος.
Στις 17 Δεκεμβρίου, το «κρυφό» τμήμα του νέφους έφτασε στη Γη, όπου καταγράφηκε από πληθώρα δορυφόρων, χωρίς ωστόσο να προκαλέσει έντονο σέλας. Αντίθετα, η ευρωπαϊκή αποστολή Solar Orbiter, που βρισκόταν σε κοντινή απόσταση, δεν κατέγραψε το πέρασμα, στοιχείο που βοήθησε τους επιστήμονες να προσδιορίσουν με ακρίβεια το σχήμα του νέφους.
Στις 18 Δεκεμβρίου, ο βραδύτερος λοβός έφτασε στο διαστημόπλοιο STEREO-A της NASA. Ο λοβός που χτύπησε τη Γη κινούνταν με μέση ταχύτητα 840 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο, ενώ ο δεύτερος κινούνταν με 534 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο, επιβραδύνοντας σταδιακά στα 400 χιλιόμετρα λόγω τριβής με τον ηλιακό άνεμο. Στη συνέχεια, το ταχύτερο τμήμα καταγράφηκε από την αποστολή Europa Clipper της NASA και ακολούθως, στις 19-20 Δεκεμβρίου, από το σκάφος MAVEN στον Άρη.
Η σημασία για τις μελλοντικές αποστολές
Η κατανόηση της δομής των ηλιακών καταιγίδων θεωρείται κρίσιμη για τις μελλοντικές επανδρωμένες αποστολές στο διάστημα. Οι ταχείες στεμματικές εκτινάξεις μάζας μπορούν να δημιουργήσουν κύματα κρούσης που επιταχύνουν σωματίδια υψηλής ενέργειας, θέτοντας σε κίνδυνο τους αστροναύτες εκτός του προστατευτικού πεδίου της Γης.
Οι επιστήμονες ερευνούν πλέον πόσο συχνές είναι οι ασύμμετρες ηλιακές εκρήξεις και αν το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται συχνά χωρίς να γίνεται αντιληπτό λόγω ελλιπούς κάλυψης. Στο μέλλον, στο δίκτυο παρατήρησης θα προστεθεί και η αποστολή Vigil της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος, η οποία προγραμματίζεται να εκτοξευθεί το 2031 για τη συνεχή παρακολούθηση του διαστημικού καιρού.
Πηγή: in.gr
24/08/2026
|
