|
Ανέφελες μέρες, νύχτες με σύννεφα από λάβα
Ο αλλόκοτος καιρός ενός μακρινού εξωπλανήτη
Σαν τον Ιανό της ρωμαϊκής μυθολογίας, ο εξωπλανήτης WASP-94A b έχει δύο πρόσωπα: η μια πλευρά λούζεται του σε αιώνιο φως και βράζει στους 1.900 βαθμούς Κελσίου. Η άλλη, βυθισμένη σε αιώνια νύχτα, καλύπτεται από σύννεφα εξαερωμένων ορυκτών.
Νέες παρατηρήσεις του διαστημικού τηλεσκοπίου James Webb αποκαλύπτουν τα ακραία καιρικά φαινόμενα του εξωπλανήτη, ο οποίος βρίσκεται σε απόσταση 690 ετών φωτός από τη Γη, στην κατεύθυνση του αστερισμού του Μικροσκοπίου.
Τα ευρήματα που δημοσιεύονται στο κορυφαίο περιοδικό Science προχωρούν ένα βήμα παραπέρα τη μελέτη της ατμόσφαιρας σε μακρινούς κόσμους.
Αν και ξεπερνά σε μέγεθος τον Δία, ο WASP-94A b δεν είναι ορατός με κανένα τηλεσκόπιο. Έγινε αντιληπτός λόγω της ανεπαίσθητης μείωσης της φωτεινότητας που προκαλεί στο μητρικό του άστρο όταν περνά ακριβώς από μπροστά του. Ένα μέρος του αστρικού φωτός περνά από μέσα από την ατμόσφαιρα πριν φτάσει στο τηλεσκόπιο, κάτι που προσφέρει στοιχεία για τη χημική σύστασή της.
Δύο πλευρές
Η διεθνής ομάδα που υπογράφει τη νέα μελέτη δηλώνει ότι εξεπλάγη όταν έστρεψε το James Webb στον WASP-94A b και κατέγραψε μια περίεργη ασυμμετρία: η ατμόσφαιρα στην προπορευόμενη πλευρά του πλανήτη έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά από ό,τι στην άλλη πλευρά.
Η ασυμμετρία αυτή εξηγείται από το γεγονός ότι ο WASP-94A b χρειάζεται ακριβώς τον ίδιο χρόνο για να συμπληρώσει μια περιφορά γύρω από το άστρο και μια περιστροφή γύρω από τον εαυτό του. Ως αποτέλεσμα, η μία πλευρά είναι πάντα στραμμένη προς το άστρο, όπως η Γη βλέπει πάντα την ίδια πλευρά της Σελήνης.
Οι φασματικές αναλύσεις υποδεικνύουν ότι η νυχτερινή πλευρά είναι πάντα νεφελώδεις, σε αντίθεση με την άλλη, φωτεινή πλευρά, όπου ο ουρανός είναι πάντα καθαρός.
Δεδομένου ότι ο πλανήτης βρίσκεται πολύ κοντά στο μητρικό του άστρο, η θερμοκρασία στην επιφάνειά του φτάνει τους 1.900 βαθμούς Κελσίου, αρκετά υψηλή για να εξαερώσει τα ορυκτά της επιφάνειας.
Όταν ο ατμός τους φτάνει στη νυχτερινή πλευρά, ψύχεται και σχηματίζει σύννεφα από μικροσκοπικά σταγονίδια, τα οποία πιθανότατα αποτελούνται από πυριτικό μαγνήσιο, μια ένωση που απαντά και στα πετρώματα της Γης. Όταν τα σύννεφα μετακινηθούν στην άλλη πλευρά, εξαερώνονται και χάνονται.
«Καταφέραμε επιτέλους να προσδιορίσουμε τη σύσταση των νεφών και τον τρόπο με τον οποίο συμπυκνώνονται και εξαφανίζονται καθώς κινούνται γύρω από τον πλανήτη» δήλωσε σε δελτίο Τύπου ο Ντέιβιντ Σινγκ του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς στο Μέριλαντ, μέλος της ερευνητικής ομάδας.
«Ήταν μια τεράστια έκπληξη. Περιμέναμε κάποιες διαφορές, όπως ότι το πρωί είναι πιο δροσερό από το απόγευμα -αυτό είναι κάτι φυσικό που βιώνουμε και εδώ στη Γη. Όμως αυτό που είδαμε ήταν μια πραγματική διχοτομία μεταξύ των καιρικών συνθηκών στις δύο πλευρές του πλανήτη, με τεράστιες διαφορές στην νεφοκάλυψη, κάτι που αλλάζει εντελώς την εικόνα που είχαμε για τον πλανήτης» είπε ο ερευνητής.
Η μελέτη δεν θα ήταν εφικτή χωρίς το James Webb, το μεγαλύτερο διαστημικό τηλεσκόπιο που έχει εκτοξευτεί μέχρι σήμερα, το οποίο προσέφερε ξεχωριστές παρατηρήσεις για την προπορευόμενη και την πίσω πλευρά του εξωπλανήτη καθώς περνούσε μπροστά από το άστρο.
«Όταν κάναμε παλαιότερα αυτού του είδους τις παρατηρήσεις με το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble λαμβάναμε μια μέση εικόνα ολόκληρου του πλανήτη, όπου τα δεδομένα από τα σύννεφα και την ατμόσφαιρα ήταν συμπιεσμένα και αδύνατο να διαχωριστούν», εξήγησε ο Σάγκνικ Μούκερτζι του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Αριζόνα, πρώτος συγγραφέας της μελέτης.
«Η νέα προσέγγιση με το James Webb μάς επιτρέπει να εντοπίζουμε με ακρίβεια τις παρατηρήσεις μας, κάτι που μας βοήθησε να διακρίνουμε τον κύκλο των νεφών».
Πηγή: in.gr
26/05/2026
|
