H Κύπρος από ψηλά: Γη των φιδιών, των γάτων και των οφιόλιθων

Η διαδικασία άρχισε πριν από 90 εκατομμύρια χρόνια, όταν μεγάλες ποσότητες μάγματος ανέβλυσαν από τον αρχαίο ωκεανό της Νεοτηθύος, από τον οποίο εξελίχθηκε αργότερα η Μεσόγειος. Το μάγκα κρύωσε και σχημάτισε μια νέα έκταση ωκεάνιου φλοιού, η οποία ανυψώθηκε από τεκτονικές δυνάμεις και ξεπρόβαλε από την επιφάνεια του νερού πριν από περίπου 15 εκατομμύρια χρόνια. Ήταν η νεογέννητη Κύπρος.

Το μικρό ακόμα νησί, αναφέρει η NASA, αποτελείτο από οφιόλιθο, ένα πρασινωπό, κηλιδωτό πέτρωμα που λέγεται ότι θυμίζει δέρμα φιδιού. Είναι το αρχαίο πέτρωμα της οροσειράς του Τροόδους, του πρώτου τμήματος της Κύπρου που αναδύθηκε από τη θάλασσα.

Γύρω από την οροσειρά συσσωρεύθηκαν αργότερα νεότερα στρώματα κιμωλίας, ασβεστόλιθου, μάργας και άλλων θαλάσσιων ιζηματογενών πετρωμάτων, τα οποία σχημάτισαν προσωρινά ένα δεύτερου, μικρότερου νησιού στα νότια.

Με την πάροδο του χρόνου, ιζήματα που μετέφεραν τα ποτάμια στο θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα στα δύο νησιά συνδυάστηκαν με θαλάσσια ιζήματα και σχημάτισαν δύο φυσικές γέφυρες ξηράς, ή ισθμούς. Η ενιαία πλέον χερσαία έκταση αποτελεί τη χερσόνησο του Ακρωτηρίου στο νοτιότερο άκρο της Κύπρου, όπου εστιάζει η νέα δορυφορική εικόνα της NASA.

Η χερσόνησος και η αλυκή του Ακρωτηρίου σε εικόνα του δορυφόρου Landsat 8 στις 10 Οκτωβρίου 2026 (NASA Earth Observatory/Michala Garrison)

Οι αμμώδεις παρυφές της χερσονήσου διακρίνονται στις εικόνες που κατέγραψε ο δορυφόρος Landsat 8 στις 10 Οκτωβρίου 2026. Η λιμνοθάλασσα της Αλυκής Ακρωτηρίου βρίσκεται ανάμεσα στις δύο γέφυρες ξηράς

Η δυτική γέφυρα του ποταμού Κούρη δημιουργήθηκε πρώτη, πριν από περίπου 50.000 χρόνια, από χαλίκια και άμμο που μετέφερε και απέθεσε ο ποταμός. Η ανατολική γέφυρα επεκτάθηκε προς τα νότια από την Κύπρο και απέκοψε τη λιμνοθάλασσα από τη Μεσόγειο μόλις τα τελευταία 2.000 χρόνια.

Η στάθμη των υδάτων της λίμνης παρουσιάζει σήμερα έντονες εποχικές διακυμάνσεις. Συνήθως γεμίζει στα τέλη του φθινοπώρου και τον χειμώνα, ενώ το καλοκαίρι αποξηραίνεται. Η εισροή νερού κατά τους χειμερινούς μήνες προσέλκυε παραδοσιακά μεγάλους πληθυσμούς φλαμίνγκο που διαχείμαζαν στην περιοχή, με μέσο αριθμό περίπου 4.000 ατόμων. Τα τελευταία χρόνια ο πληθυσμός που διαχειμάζει εκεί έχει μειωθεί δραματικά, φτάνοντας μόλις τα 30 πτηνά το 2025, σύμφωνα με τοπικά μέσα.

Τα φλαμίνγκο συγκεντρώνονταν ανέκαθεν στη λίμνη για να τραφούν με μικρά υδρόβια καρκινοειδή, πλούσια σε χρωστικές ουσίες που ονομάζονται καροτενοειδή και χαρίζουν στα πτηνά το χαρακτηριστικό ροζ χρώμα τους.

Τα αρχαία πετρώματα της οροσειράς του Τροόδους σε εικόνα του δορυφόρου Landsat στις 10 Οκτωβρίου 2026 (NASA Earth Observatory/Michala Garrison)

Τα φίδια είναι οι πιο διαβόητοι εκπρόσωποι της τοπικής πανίδας. Στην αρχαιότητα, η Κύπρος ήταν γνωστή ως «Οφιούσα», δηλαδή «γη των φιδιών» πιθανότατα εξαιτίας του μεγάλου πληθυσμού της κυπριακής οχιάς (Macrovipera lebetina lebetina).

Σύμφωνα με τον θρύλο, όταν η Κύπρος ζούσε μια μεγάλη ξηρασία τον 4ο αιώνα, τα φίδια είχαν πολλαπλασιαστεί σε τέτοιο βαθμό ώστε η ρωμαία αυτοκράτειρα Ελένη, μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, διέταξε να μεταφερθούν από την Αίγυπτο ολόκληρα φορτία πλοίων με γάτες, προκειμένου να περιοριστεί ο πληθυσμός των επικίνδυνων ερπετών.

Οι πρώτες γάτες που εισήχθησαν στο νησί αφέθηκαν ελεύθερες σε μια περιοχή στο νοτιοανατολικό τμήμα της χερσονήσου του Ακρωτηρίου, η οποία έγινε γνωστή ως Κάβο Γάτα.

Στο ακρωτήριο βρίσκεται μέχρι σήμερα η Ιερά Μονή Αγίου Νικολάου των Γάτων, όπου, σύμφωνα με την παράδοση, οι μοναχοί ενθάρρυναν τις γάτες που είχαν φτάσει από την Αίγυπτο να κυνηγούν φίδια.

Σήμερα, οι γάτες στην Κύπρο είναι περίπου όσες οι άνθρωποι, περισσότερες από ένα εκατομμύριο.