Δύο μύθοι για τις πυρκαγιές

Η καχυποψία απέναντι στις ΑΠΕ, σύμφωνα με την Greenpeace, λανθασμένα κατευθύνεται απέναντι στο σύνολο των έργων αντί να εστιάζει στο βασικό πρόβλημα – δηλαδή, στον ελλιπή χωροταξικό σχεδιασμό.

Γιατί καιγόμαστε κάθε καλοκαίρι; Αν και το ερώτημα είναι διαχρονικό, και οι αιτίες γνωστές (όπως για παράδειγμα η μεγάλη συσσώρευση καύσιμης ύλης στα δάση, η έμφαση στην καταστολή και όχι στην πρόληψη, το μη ασφαλές δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας κ.ά.), εντούτοις, οι μύθοι γύρω από τις πυρκαγιές καλά κρατούν…

«Η μετάβαση οφείλει να προστατεύσει τα ίδια τα οικοσυστήματα που θέλει να σώσει», τονίζει η Μυρτώ Πισπίνη

Τα τελευταία χρόνια, στην κορυφή της… πυραμίδας με τους μύθους βρίσκονται οι ανεμογεννήτριες και η κλιματική κρίση. Εύλογα, λοιπόν, τίθενται τα δύο ερωτήματα: Πρώτον, τα δάση καίγονται για να μπουν ανεμογεννήτριες, και δεύτερον οι πυρκαγιές οφείλονται στην κλιματική κρίση;

«Θέλουμε και χρειαζόμαστε την ενεργειακή μετάβαση, αλλά το θέμα είναι πώς γίνεται αυτή. Η κλιματική κρίση επιβάλλει τις ΑΠΕ, όμως αυτό δεν δίνει ‘λευκή επιταγή’ σε κανένα έργο», υποστηρίζει στα «ΝΕΑ» η υπεύθυνη προγραμμάτων του ελληνικού Γραφείου της Greenpeace, Μυρτώ Πισπίνη. Όπως εξηγεί, όταν έργα περνούν μέσα από δάση, απαιτούνται αυστηρές προδιαγραφές πυρασφάλειας (π.χ. υπογειοποίηση καλωδίων, τακτική συντήρηση και συνεχής έλεγχος, αλλά και ουσιαστικές μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων).

Στον σχεδιασμό κάθε έργου πρέπει να συνυπολογίζονται, τόσο οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που αποφεύγονται όσο κι οι επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, τον κατακερματισμό των οικοσυστημάτων και τον κίνδυνο πυρκαγιών.

«Η επιτάχυνση των έργων δεν πρέπει να γίνεται σε βάρος της ασφάλειας. Η μετάβαση οφείλει να προστατεύσει τα ίδια τα οικοσυστήματα που θέλει να σώσει», σημειώνει, επισημαίνοντας ως παράγοντες κινδύνου την κλιματική κρίση, τον ελλιπή κεντρικό σχεδιασμό, τη δυσαρμονία ανάπτυξης και οικολογικών αναγκών και τον αποκλεισμό των τοπικών κοινωνιών από τις αποφάσεις. «Οχι οι ΑΠΕ», τονίζει.

Η καχυποψία απέναντι στις ΑΠΕ, σύμφωνα με την Greenpeace, παρότι κατά τόπους λογική, λανθασμένα κατευθύνεται απέναντι στο σύνολο των έργων αντί να εστιάζει στο βασικό πρόβλημα – δηλαδή, στον ελλιπή χωροταξικό σχεδιασμό. «Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ δεν έχει επικαιροποιηθεί, ενώ ακόμη δεν έχει εκπονηθεί το σύνολο των περιβαλλοντικών μελετών στις προστατευόμενες περιοχές από τις οποίες θα προκύψουν τα σχετικά προεδρικά διατάγματα για τον χαρακτηρισμό τους και τα σχέδια διαχείρισης».

Το πρόβλημα, συνεπώς, είναι και ζήτημα κανόνων και ελέγχων. «Η λύση πρέπει να είναι ουσιαστικός χωροταξικός σχεδιασμός, διαφανείς περιβαλλοντικές μελέτες και αποσαφήνιση των χρήσεων γης», τονίζει η Μυρτώ Πισπίνη. Αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στα «καλώδια που κρέμονται και με κάθε μελτέμι είναι κίνδυνος-θάνατος», ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ελλιπών προδιαγραφών, ενώ προσθέτει με νόημα ότι «πυρκαγιές ξεσπούν και σε περιοχές με υπάρχοντα αιολικά πάρκα».

Kλιματική κρίση και φωτιές

Ο δεύτερος μύθος είναι ότι όλες οι πυρκαγιές οφείλονται στην κλιματική κρίση. «Η κλιματική κρίση δεν είναι ο μύθος που μπορούμε να ξεχνάμε όταν μας βολεύει και να επικαλούμαστε όταν μας βοηθά να αποποιηθούμε των ευθυνών μας», λέει ο διευθυντής του ελληνικού Γραφείου της Greenpeace, Νίκος Χαραλαμπίδης.

Η κλιματική κρίση, εξηγεί, «δεν προκαλεί τις πυρκαγιές, εντείνει όμως τις συνθήκες που τις ευνοούν (παρατεταμένες ξηρασίες, περισσότερες ημέρες καύσωνα και ευνοϊκότερες συνθήκες για μεγα-πυρκαγιές), καθώς και τις συνέπειές τους και καθιστά τις απώλειες που προκαλούν ακόμη πιο κρίσιμες».

Το συμπέρασμα της Greenpeace είναι σαφές: η οχύρωση του φυσικού περιβάλλοντος, μέσω ουσιαστικής προστασίας αποτελεί μονόδρομο στην ομαλή διαχείριση των κρίσεων».

Φυσικές καταστροφές: το δυσθεώρητο κόστος

Οι φυσικές καταστροφές αναμένεται να κοστίζουν σε όλο τον πλανήτη 450 δισεκατομμύρια δολάρια ανά έτος σύμφωνα με νέα πρόβλεψη, με λιγότερες από τις μισές από αυτές τις ζημίες να καλύπτονται από ασφάλιση.

Εως και το 62% των παγκόσμιων ζημιών από φυσικές καταστροφές είναι ανασφάλιστες, σύμφωνα με νέα έρευνα της εταιρείας μοντελοποίησης κινδύνου Verisk, την οποία επικαλούνται οι «Financial Times». Αυτό αφήνει νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις να αντιμετωπίζουν περίπου 279 δισεκατομμύρια δολάρια ανασφάλιστων ζημιών, σε ένα μέσο έτος. Το ποσό αυτό θα αυξάνεται σημαντικά όταν συμβαίνουν μεγαλύτερες καταστροφές, σημειώνεται. Η αυξανόμενη τιμή αντανακλά το αυξανόμενο κόστος της κλιματικής αλλαγής και της επέκτασης του αστικού ιστού, η οποία έχει θέσει σε κίνδυνο περισσότερα ακίνητα. Επίσης αντανακλά την αυξανόμενη τιμή της κατασκευής κατοικιών. Η περασμένη χρονιά ήταν η έκτη συνεχόμενη κατά την οποία οι ασφαλισμένες ζημίες ξεπέρασαν παγκοσμίως τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια. Αν και δεν υπήρξε τυφώνας που να φτάσει στις ηπειρωτικές ΗΠΑ, οι ασφαλιστικές εταιρείες πλήρωσαν αποζημιώσεις για τις μεγάλες πυρκαγιές στην Καλιφόρνια.

Οι ασφαλιστικές εταιρείες έχουν αυστηροποιήσει τους συμβατικούς όρους και έχουν αφαιρέσει πολλούς από τους κινδύνους που κάλυπταν τα τυπικά ασφαλιστήρια συμβόλαια. Μεγάλες τέτοιες εταιρείες επίσης δεν καλύπτουν καθόλου ορισμένες περιοχές που θεωρούν ότι είναι πιο επικίνδυνες για ζημιές, επιλέγοντας να μην ανανεώσουν τα συμβόλαια με κατοικίες που θεωρείται ότι βρίσκονται σε κίνδυνο.  Σε πολλές αναδυόμενες αγορές που έχουν πληγεί σοβαρά από μεγάλες φυσικές καταστροφές, τα σπίτια και οι επιχειρήσεις καλύπτονται από ελάχιστη ή καθόλου ασφάλιση. Είναι ενδεικτικό ότι σεισμός στη Μιανμάρ τον Μάρτιο του 2025 προκάλεσε ζημιές περίπου 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων, εκ των οποίων οι ασφαλιστές κάλυψαν λιγότερα από 100 εκατομμύρια δολάρια, όπως ανακοίνωσε η Verisk, αντανακλώντας τη χαμηλή κάλυψη ασφάλισης στην αγορά.

Οι πλημμύρες στο Τέξας τον Ιούλιο του 2025, οι οποίες οδήγησαν σε 130 ανθρώπινες απώλειες, αναμενόταν να κοστίσουν 1,1 δισ. δολάρια. Ομως οι περισσότερες από αυτές τις ζημίες ήταν ανασφάλιστες, καθώς η κάλυψη πλημμύρας εξαιρείται από τα τυπικά ασφαλιστήρια συμβόλαια ιδιοκτητών κατοικιών στις ΗΠΑ, προστίθεται.