Με τη λειψυδρία να ρημάζει τις σοδειές, η Ευρώπη αναζητά νέες γεωργικές πρακτικές

Με τη Βρετανία να βρίσκεται στο τέλος του πιο θερμού καλοκαιριού στη σύγχρονη ιστορία της, τα χωράφια του Έσεξ είναι πλέον κατάξερα. Όμως η φάρμα του Σαμ Σκουίερ ξεχωρίζει σαν όαση στο έρημο τοπίο.

Ενώ οι υπόλοιποι κτηνοτρόφοι της περιοχής αναγκάστηκαν να ταΐζουν τα ζώα τους με χειμερινές ζωοτροφές, οι αγελάδες Άνγκους του Σκουίερ συνεχίζουν να βοσκούν τα ειδικά φυτεμένα λιβάδια της φάρμας, τα οποία βοηθούν στη συγκράτηση νερού και βελτιώνουν την ποιότητα του εδάφους.

«Η φετινή χρονιά αποτελεί απόδειξη του τι μπορείς να πετύχεις σε μια ξηρή χρονιά», δήλωσε ο κτηνοτρόφος στο Reuters.

«Όραμά μας ήταν να βελτιώσουμε τη δομή του εδάφους και να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα της επιχείρησής μας, περιορίζοντας τις επιπτώσεις τόσο από παρατεταμένες περιόδους ξηρού και ζεστού καιρού όσο και από παρατεταμένες περιόδους βροχοπτώσεων», είπε.

Ο Σκουίερ εφαρμόζει την προσέγγιση της λεγόμενης αναγεννητικής γεωργίας, μιας ποικιλίας πρακτικών για την αναγέννηση του εδάφους, την αύξηση της βιοποικιλότητας και την ανθεκτικότητα στις ακραίες καιρικές συνθήκες.

Ο πρόωρος καύσωνας του Ιουνίου αναμένεται να κοστίσει στους αγρότες της ΕΕ  και της Βρετανίας έως και τα 2,3 δισεκατομμύρια ευρώ

Η φάρμα του, έκτασης 800 στρεμμάτων, έχει σπαρθεί με βαθύριζα φυτά, βότανα και όσπρια που απορροφούν άζωτο από τον αέρα και περιορίζουν την ανάγκη για λίπασμα. Ο βοσκότοπος μένει πράσινος όλο τον χρόνο χωρίς καθόλου πότισμα.

Έπειτα από χρόνια εντατικής γεωργίας, σχεδιασμένη να παράγει τροφή για όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους με το χαμηλότερο δυνατό κόστος, τα ακραία καιρικά φαινόμενα της φετινής χρονιάς αναγκάζουν κυβερνήσεις και ρυθμιστικές αρχές να λάβουν σοβαρά υπόψη την κλιματική αλλαγή και να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις.

Τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, εταιρείες ύδρευσης, κυβερνήσεις και ομίλοι τροφίμων όπως η McDonald’s χρηματοδοτούν πλέον τη στροφή προς νέες γεωργικές πρακτικές, σύμφωνα με περισσότερα από 25 άτομα που μίλησαν στο Reuters.

Οικονομικές απώλειες

Το φετινό δίμηνο Ιουνίου-Ιουλίου ήταν το θερμότερο που έχει καταγραφεί στη Δυτική Ευρώπη με πολλαπλούς καύσωνες και ξηρασία που έχει επεκταθεί στο 44% της ηπείρου.

Σε όλη την Ευρώπη, κτηνοτρόφοι και γεωργοί πλήττονται από δραματικές μειώσεις της παραγωγής, οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε περαιτέρω αύξηση του πληθωρισμού, ο οποίος κινείται ήδη σε ανοδική πορεία λόγω του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν.

Μόνο ο πρόωρος καύσωνας του Ιουνίου αναμένεται να κοστίσει στους αγρότες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Βρετανίας έως και τα 2,3 δισεκατομμύρια ευρώ, εκτιμά η Energy and Climate Intelligence Unit, μη κερδοσκοπικός οργανισμός στη Βρετανία.

H φάρμα του Σαμ Σκουίερ έμεινε πράσινη παρά τον καύσωνα και την ξηρασία (Reuters)

Πλούσια εδάφη

Σε αντίθεση με την άνυδρη γη στη γύρω περιοχή, τα λιβάδια με αγρωστώδη, βότανα και ψυχανθή στα χωράφια του Σκουίερ φτάνουν πάνω από το ύψος του γονάτου, ακόμη και έπειτα από δύο μήνες χωρίς βροχή.

Τα αγρωστώδη είναι τροφή πλούσια σε ενέργεια, τα βότανα  ενισχύουν τη θρεπτική αξία και παράλληλα βοηθούν στον έλεγχο των παρασίτων, ενώ τα ψυχανθή δεσμεύουν άζωτο στο έδαφος.

Οι αγελάδες μετακινούνται δύο φορές την ημέρα και βοσκούν σε μικρές εκτάσεις, όπου ποδοπατούν τη βλάστηση και δημιουργούν ένα προστατευτικό στρώμα πάνω από το έδαφος.

Η κοπριά τους απελευθερώνει σπόρους στο έδαφος, ανανεώνει το χώμα και αυξάνει την ικανότητά του να συγκρατεί νερό. Ο Σκουίερ δεν έχει χρειαστεί να αγοράσει χειμερινές ζωοτροφές εδώ και οκτώ χρόνια.

Ο κτηνοτρόφος υπολογίζει ότι το έδαφος της φάρμας του συγκρατεί περίπου 100.000 λίτρα περισσότερο νερό ανά στρέμμα, σε σχέση με την εποχή που δεν ακολουθούσε πρακτικές αναγεννητικής γεωργίας. Τα πρώτα έξι χρόνια μετά την αλλαγή, ο εκτιμώμενος αριθμός των γαιοσκωλήκων αυξήθηκε από 80 εκατομμύρια σε 680 εκατομμύρια.

Μεγάλες εταιρείες ποντάρουν στη μετάβαση

Κρατικές περιβαλλοντικές επιχορηγήσεις βοήθησαν τον Σκουίερ να πραγματοποιήσει τη μετάβαση. Χωρίς να δώσει συγκεκριμένες λεπτομέρειες, είπε ότι η φάρμα του θα δυσκολευόταν να παραμείνει βιώσιμη χωρίς αυτή τη στήριξη.

Για άλλους αγρότες, είπε, πρόβλημα αποτελούν το ιδιοκτησιακό και μισθωτικό καθεστώς, οι οικονομικοί περιορισμοί και η αντίσταση στην αλλαγή.

Μια λύση που κερδίζει ολοένα και μεγαλύτερη δημοτικότητα είναι η συνεργασία με εταιρείες από ένα ευρύ φάσμα κλάδων, συμπεριλαμβανομένων ασφαλιστικών εταιρειών και τραπεζών, οι οποίες έχουν συμφέρον να προστατευθούν από τις συνέπειες των ακραίων καιρικών φαινομένων.

«Οι φάρμες που υιοθετούν αναγεννητικές πρακτικές υπερέχουν σταθερά έναντι των πιο συμβατικών εκμεταλλεύσεων σε συνθήκες ξηρασίας, τόσο ως προς τις αποδόσεις όσο και ως προς την κερδοφορία» δήλωσε ο Άντριου Βόισι της γεωργικής συμβουλευτικής εταιρείας Soil Capital.

Μελέτη της εταιρείας του δείχνει ότι οι αναγεννητικές πρακτικές μείωσαν τις απώλειες που οφείλονται στην ξηρασία κατά τουλάχιστον 10% στο 85% των περιπτώσεων.

Ο καύσωνας κατέστρεψε τις σοδειές σε μεγάλο μέρος τη; Ευρώπης (Reuters)

Συνεργασίες

Στη Βρετανία, η Lloyds Bank συνεργάστηκε με την εταιρεία Wildfarmed, τις εταιρείες ύδρευσης Severn Trent και Affinity Water και τον ασφαλιστικό όμιλο AXA XL, για τη δημιουργία του «Ταμείου Ανθεκτικότητας Τροφίμων και Φύσης. Τα κεφάλαια διατίθενται σε αγρότες για τη βελτίωση της υγείας του εδάφους.

Ο Μπεν Μακόβιεκ, διευθυντής Βιώσιμης Γεωργίας της Lloyds, δήλωσε ότι οι εταιρείες ύδρευσης θα μπορούσαν να μειώσουν τα ποσά που δαπανούν για την απομάκρυνση γεωργικών χημικών ουσιών από τα ποτάμια, εξοικονομώντας 4 έως 6 λίρες για κάθε λίραπου επενδύουν στις φάρμες. Παράλληλα, οι ασφαλιστικές εταιρείες μπορούν να έχουν πρόσβαση σε δεδομένα που θα τις βοηθήσουν να κατανοήσουν καλύτερα πώς η αναγεννητική γεωργία μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο πλημμυρών.

«Δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό σε επίπεδο μεμονωμένης φάρμας», είπε ο Μακόβιεκ, προσθέτοντας ότι απαιτείται συνεργασία για να επιτευχθεί «συστημική αλλαγή στον κλάδο».

Ένα άλλο πρόγραμμα είναι η πρωτοβουλία Routes to Regen, στην οποία συμμετέχουν εταιρείες όπως τροφίμων όπως οι McCain και McDonald’s, η βρετανική αλυσίδα σουπερμάρκετ Waitrose, τράπεζες όπως οι Lloyds, Barclays και NatWest, καθώς και ασφαλιστικές εταιρείες όπως οι Aon και Tokio Marine Kiln.

Αντί να δημιουργήσει ένα κοινό ταμείο, η πρωτοβουλία έχει στόχο να προσφέρει στους αγρότες τη δυνατότητα να επιλέξουν μορφή στήριξης. Οι επιλογές περιλαμβάνουν ευνοϊκότερους όρους δανεισμού, τεχνικές συμβουλές, κίνητρα από εταιρείες τροφίμων, ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ αγροτών και ασφαλιστικά προϊόντα.

Η πρωτοβουλία ξεκίνησε πέρυσι με 100 αγρότες και, σύμφωνα με εκπρόσωπό της, φέτος στοχεύει να αυξήσει τη συμμετοχή σε τουλάχιστον 200 αγρότες.

«Η οικοδόμηση ενός ανθεκτικότερου συστήματος τροφίμων ξεπερνά οποιαδήποτε μεμονωμένη εταιρεία» δήλωσε ο Τζον Μπάνερ της McDonald’s, η οποία σκοπεύει να δαπανήσει τουλάχιστον 1 δισεκατομμύριο δολάρια την επόμενη δεκαετία για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Τα υγιή εδάφη είναι πιο ανθεκτικά στην ξηρασία

Για τη McCain Foods, την καναδική εταιρεία κατεψυγμένων προϊόντων πατάτας, περισσότερο από το 50% των αγροτών με τους οποίους συνεργάζεται είναι επιλέξιμοι για κάποια μορφή στήριξης της μετάβασης, η οποία περιλαμβάνει χρηματοδότηση, εγγυήσεις, κίνητρα και συμβόλαια μεγαλύτερης διάρκειας.

Ο Τσάρλι Αντζελάκος, αντιπρόεδρος Παγκόσμιων Εξωτερικών Υποθέσεων και Βιωσιμότητας της McCain, δήλωσε ότι οι ανησυχίες για την επάρκεια των προμηθειών οδήγησαν την εταιρεία στην απόφαση να στραφεί στην αναγεννητική γεωργία.

«Για εμάς, αυτό δεν αφορά μόνο την κλιματική αλλαγή. Το βλέπουμε πραγματικά ως μια πρωτοβουλία διασφάλισης του εφοδιασμού» είπε.

Για ορισμένους, η στήριξη του ασφαλιστικού κλάδου έχει λειτουργήσει ως καταλύτης για την αλλαγή.

Στη Nestlé, τη μεγαλύτερη εταιρεία τροφίμων και ποτών στον κόσμο βάσει χρηματιστηριακής αξίας, οι προσπάθειες ενίσχυσης των εφοδιαστικών αλυσίδων έχουν υποστηριχθεί από ασφαλιστικές εταιρείες που προσφέρουν χαμηλότερα ασφάλιστρα για την κάλυψη έναντι μειωμένων αποδόσεων ή φυσικών καταστροφών, όταν εφαρμόζονται πρακτικές αναγεννητικής γεωργίας.

«Αυτό είναι ένα αρκετά σημαντικό εργαλείο, είναι κάτι καινούργιο» δήλωσε στο Reuters η Αντόνια Βάνερ, επικεφαλής βιωσιμότητας της Nestlé.

Η ασφαλιστική Generali Italia εγκαινίασε φέτος πιλοτικό πρόγραμμα με τη συμμετοχή 500 αγροτικών εκμεταλλεύσεων, το οποίο συνδέει τις βιώσιμες γεωργικές πρακτικές με υψηλότερα όρια αποζημίωσης για περιστατικά που σχετίζονται με το κλίμα, ενώ σε επόμενες φάσεις ενδέχεται να περιλαμβάνονται και χαμηλότερα ασφάλιστρα.

Στη Βρετανία, αρμόδιοι για τον αγροτικό τομέα δήλωσαν ότι δεν μπορούν να προσδιορίσουν πόσες φάρμες χρησιμοποιούν αναγεννητικές τεχνικές, καθώς ο όρος μπορεί να σημαίνει διαφορετικά πράγματα για διαφορετικούς ανθρώπους.