Στη Γη «βρέχει» διαστημικά σκουπίδια

Κανείς δεν αναλαμβάνει ευθύνη για την καταστροφή που προκαλούν

Οι Γαλάτες φοβούνταν ότι θα τους πέσει ο ουρανός στο κεφάλι. Και ο φόβος τους άρχισε να γίνεται πραγματικός, καθώς διαστημικά σκουπίδια όλο και πιο συχνά πέφτουν στη Γη και, όσο ο Μασκ στέλνει δορυφόρους, θα πολλαπλασιάζονται.

Η συντριβή ενός πυραύλου της SpaceX στη Σελήνη το πρωί της 5ης Αυγούστου έφερε στην επικαιρότητα μια πραγματικότητα την οποία πολλοί γνωρίζουν, αλλά δεν συζητούν. Τα διαστημικά σκουπίδια. Υπολείμματα δορυφόρων, πυραύλων που εξερράγησαν σε κάποια αποστολή, διαστημικών οχημάτων που συνετρίβησαν στη Σελήνη, αλλά επειδή το βαρυτικό πεδίο της είναι αδύναμο έφυγαν στο διάστημα και έχουν μπει σε τροχιά.

Κάποια από αυτά –τα οποία αυξάνονται τα τελευταία χρόνια- επιστρέφουν στη Γη. Σαν μια εκδίκηση του Διαστήματος, που η ανθρωπότητα δεν δίστασε να το λερώσει κι αυτό, διαστημικά σκουπίδια επιστρέφουν. Άλλα εξαερώνονται ή καίγονται πριν φτάσουν στο έδαφος. Κάποια όμως, πολύ μεγάλα, πολύ βαριά, πέφτουν στο έδαφος. Ή στη θάλασσα.

Φλεγόμενα μεταλλικά κομμάτια που προέρχονται από το διάστημα έχουν πέσει συχνά στη Γη. Μια αναδρομή τέτοιων περιστατικών κάνει για τους New York Times o επιστημονικός συντάκτης Σελάμ Γκεμπρεκιντάν.

«Βροχή» σχεδόν καθημερινά

Ένα απόγευμα Δεκεμβρίου του 2024, ένα φλεγόμενο κομμάτι μετάλλου, με βάρος μεγαλύτερο από ενός αλόγου, σφηνώθηκε σε μια αγροτική έκταση σε απόσταση τριών ωρών από το Ναϊρόμπι. Μετά το πρώτο σοκ και αφού ήρθαν οι αρχές στο χωριό, οι κάτοικοι έμαθαν ότι επρόκειτο για ένα δακτύλιο, που κάποτε συνέδεε τα μέρη ενός πυραύλου.

Η Διαστημική Υπηρεσία στην Κένυα ήταν καθησυχαστική. Άλλωστε δεν είχε τραυματιστεί κανείς. «Πρόκειται για ένα μεμονωμένο γεγονός», δήλωσε.

Αλλά αυτό δεν είναι ακριβές. Σύμφωνα με τον επικεφαλής επιχειρήσεων της Πολωνικής Διαστημικής Υπηρεσίας, Μάριους Σλόνινα, διαστημικά σκουπίδια πέφτουν βροχή στη Γη. Σχεδόν κάθε μέρα. Τεράστια αντικείμενα που ζυγίζουν έναν τόνο ή περισσότερο, σχεδόν μία φορά την εβδομάδα, είπε. Ανεξέλεγκτα. Και τα επόμενα χρόνια θα είναι περισσότερα.

Δημιουργώντας διαστημικά σκουπίδια

Ο κανόνας είναι απλός και εμπειρικός. Όσο περισσότερα αντικείμενα εκτοξεύουν οι άνθρωποι στο διάστημα, τόσο περισσότερα συντρίμμια θα πέφτουν στη Γη. Και τελευταία, εκτοξεύουμε πολλά.

Το 2025, εκτοξεύτηκαν πάνω από 300 πύραυλοι. Αριθμός τετραπλάσιος από ό,τι πριν από 10 χρόνια. Επίσης, έχουν τεθεί σε τροχιά περίπου 16.000 δορυφόροι. Και η SpaceX του Έλον Μασκ, στην οποία ανήκουν οι περισσότεροι, έχει υποβάλει αίτηση για την εκτόξευση ακόμη ενός εκατομμυρίου.

Ανθρώπινες ζωές, για την ώρα, δεν έχουν κινδυνεύσει. Όπως επισημαίνει ο Γκεμπρεκιντάν, η πιθανότητα να σε χτυπήσει κεραυνός είναι μεγαλύτερη. Και μια γυναίκα που χτυπήθηκε από διαστημικό συντρίμμι στην Οκλαχόμα τη δεκαετία του 1990, επέζησε.

Αλλά αυτό δεν θα ισχύει για πάντα.

Τα περιστατικά πυκνώνουν

Το 2024, απορριφθέντα εξαρτήματα από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό συνετρίβησαν σε σπίτι στη Φλόριντα. Στις αρχές του 2025, τμήματα πυραύλου της SpaceX προσγειώθηκαν κοντά σε εμπορικό κέντρο και αεροδρόμιο στην Πολωνία.

Μήνες αργότερα, ένας ανενεργός κινεζικός δορυφόρος έπεσε πάνω από την Τενερίφη, στην Ισπανία. Ο δορυφόρος βάρους τριών μετρικών τόνων έστειλε κρουστικά κύματα σε όλη την περιοχή πριν θρυμματιστεί και καεί στον αέρα.

Οι επιστήμονες, όσο ικανοί και αν είναι, δεν μπορούν να προβλέψουν με ακρίβεια πού θα προσγειωθούν τα διαστημικά σκουπίδια ή αν θα γίνουν στάχτη.

Τον περασμένο Ιανουάριο, το ανώτερο τμήμα ενός κινεζικού πυραύλου, που ήταν εκτός ελέγχου επί ένα μήνα, διαπέρασε την ατμόσφαιρα πάνω από την Ευρώπη. Το αντικείμενο είχε βάρος περίπου 11 μετρικούς τόνους και οι διαστημικές υπηρεσίες το παρακολουθούσαν με ανησυχία. Δεν περίμεναν να καεί στην ατμόσφαιρα. Τελικά, έπεσε κάπου μεταξύ Ειρηνικού και Ινδικού Ωκεανού.

Αλλά την επόμενη φορά, μπορεί η τύχη να μην είναι με το μέρος μας.

Ποιος πληρώνει για τις ζημιές;

Υπάρχουν αναρίθμητοι κανονισμοί για τις εκτοξεύσεις πυραύλων στο διάστημα, για τη θέση δορυφόρων σε τροχιά, κ.λπ.

Αλλά η εξέλιξη τρέχει πολύ πιο γρήγορα από τη νομική ρύθμιση. Στις ΗΠΑ, η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών απαιτεί από τις εταιρείες να αναφέρουν τον κίνδυνο θυμάτων από πτώση δορυφόρων, αλλά ασχολείται κυρίως με τη ρύθμιση των ραδιοσυχνοτήτων. Όταν η Ομοσπονδιακή Διοίκηση Αεροπορίας (FAA), πρότεινε έναν κανόνα για τη ρύθμιση της απόρριψης των διαστημικών σκουπιδιών, υποχρεώθηκε να τον αποσύρει. Τόσο σφοδρή ήταν η αντίδραση της διαστημικής βιομηχανίας.

Η σύμβαση ευθύνης των Ηνωμένων Εθνών δίνει στις χώρες το δικαίωμα αποζημίωσης εάν το διαστημικό αντικείμενο ενός άλλου κράτους βλάψει ανθρώπους ή προκαλέσει ζημιά σε περιουσία. Επίσης, η Συμφωνία Διάσωσης και Επιστροφής επιτρέπει στις κυβερνήσεις να πληρώνονται για το κόστος επιστροφής διαστημικών αντικειμένων. Αλλά αυτές οι συνθήκες γράφτηκαν στην πρώιμη διαστημική εποχή, σήμερα δεν μπορούν να εφαρμοστούν. Και παρά το γεγονός ότι ο ΟΗΕ εξέδωσε οδηγίες για τα διαστημικά σκουπίδια το 2007, αυτές οι οδηγίες δεν είναι δεσμευτικές.

Ο Ντάνιελ Μαάνζο, γερουσιαστής από την Κένυα, είπε στον συντάκτη των ΝΥΤ ότι η πρόσκρουση του δακτυλίου εκεί το 2024, προκάλεσε ρήγμα σε κοντινά σπίτια.

Οι αρχές χρειάστηκαν μήνες για να επιβεβαιώσουν ότι ο δακτύλιος ήταν μέρος γαλλικού πυραύλου που είχε εκτοξεύσει αμερικανικό τηλεοπτικό δορυφόρο. Η κυβέρνηση της Κένυας δεν έχει ζητήσει επίσημα αποζημίωση από τη Γαλλία. Ούτε έχει κοινοποιήσει τις πληροφορίες στους κατοίκους του χωριού.

Και φυσικά, όπως είπε ο γερουσιαστής Μαάνζο, δεν πήραν ούτε αποζημίωση για τις ζημιές που υπέστησαν. Κι ας τους έπεσε ο ουρανός στο κεφάλι, όπως φοβούνταν οι Γαλάτες, συμπατριώτες του Αστερίξ.