Έμπολα: Ο πάστορας, ένα σπασμένο φέρετρο και το κυνήγι για τον ασθενή μηδέν

Μέχρι να αναχωρήσει το φορτηγάκι από το νεκροτομείο της πόλης Μπούνια, ο ήλιος είχε αρχίσει να καίει στον δρόμο για το Μονγκμπουάλου.

Η σορός ενός 44χρονου κονγκολέζου πάστορα κείτονταν σε ένα ξύλινο φέρετρο, δεμένο στο πίσω μέρος ενός σαραβαλιασμένου Nissan με τα πίσω καθίσματα κατεβασμένα. Οι νεαροί συγγενείς του νεκρού ταξίδεψαν καθισμένοι πάνω στο φέρετρο.

Η διαδρομή μέχρι το Μονγκμπουάλου της επαρχίας Ιτούρι διαρκεί περίπου τρεις ώρες, ακόμα περισσότερο όταν οι δρόμοι είναι στεγνοί και γεμάτοι ρωγμές, όπως εκείνη τη μέρα του Φεβρουαρίου. Το παλιό SUV ταρακουνιόταν απότομα καθώς περνούσε τις λακούβες.

Μέχρι να φτάσει το αυτοκίνητο στον προορισμό του, το φέρετρο είχε ραγίσει από το βάρος των επιβατών.

Το περιστατικό βρίσκεται στο επίκεντρο της αναζήτησης για τον «ασθενή μηδέν», το πρώτο κρούσμα της επιδημίας Έμπολα που μαίνεται στο εμπόλεμο Κονγκό, αναφέρει το Reuters επικαλούμενο τέσσερις εμπειρογνώμονες του υπουργείου Υγείας.

Το ταξίδι δείχνει να συνδέεται με ένα πιθανό συμβάν υπερμετάδοσης στις 4 Φεβρουαρίου, όταν κηδεύτηκε ο πάστορας Παλούκου Μακούντι Ντένις.

Συνεργείο του Ερυθρού Σταυρού απολυμαίνει το σπίτι θύματος του Έμπολα στο Μονγκμπουάλου, το οποίο μετράει τουλάχιστον 40 επιβεβαιωμένα κρούσματα (Reuters)

Παρά τη διεθνή βοήθεια, οι αρχές του Κονγκό αδυνατούν να προλάβουν την επιδημία του σπάνιου ιού Μονγκμπουάλου, μια παραλλαγή του Έμπολα για την οποία δεν υπάρχει εμβόλιο, θανατηφόρα στο 30 με 50 τοις εκατό των ασθενών.

Τουλάχιστον 635 κρούσματα και 127 θάνατοι έχουν επιβεβαιωθεί στο ανατολικό Κογκό, αν και ο πραγματικός αριθμός πιστεύεται ότι είναι πολύ μεγαλύτερος. Ο ιός εκτιμάται ότι εξαπλωνόταν έως και έξι μήνες πριν γίνει αντιληπτός, δήλωσε ένας επιδημιολόγος της ομάδας εμπειρογνωμόνων.

Τόνισε ότι απομένει ακόμα πολλή δουλειά μέχρι να εξακριβωθεί αν ο πάστορας Μακούντι, ο οποίος δεν είχε υποβληθεί σε εξετάσεις, είχε όντως προσβληθεί και ξεκίνησε την επιδημία.

Το Reuters διερεύνησε τις συνθήκες γύρω από την κηδεία του πάστορα μέσα από επίσημα έγγραφα νοσηλείας και ταφής και συνεντεύξεις με γιατρούς, τοπικούς αξιωματούχους και συγγενείς θυμάτων.

Το σπασμένο φέρετρο ήταν μόνο η αρχή, αναφέρει το πρακτορείο.

Πριν από την κηδεία, κάτοικοι του Μονγκμπουάλου έπιασαν με γυμνά χέρια τη σορό και τη μετέφεραν σε νέο φέρετρο –μια επικίνδυνη κίνηση στην περίπτωση που ο πάστορας είχε όντως νοσήσει, δεδομένου ότι οι νεκροί του Έμπολα είναι άκρως μολυσματικοί.

Μέσα σε λίγες εβδομάδες, δεκάδες θάνατοι αναφέρθηκαν στην πόλη και η επιδημία επεκτάθηκε στην επαρχία του Ιτούρι, στην οποία συγκεντρώνεται γύρω στο 90% του συνόλου των κρουσμάτων.

Στο μεταξύ, το αρχικό, σπασμένο φέρετρο κάηκε κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες, φουντώνοντας τις φήμες ότι η αρρώστια ήταν αποτέλεσμα κάποιας κατάρας.

Χωρίς διάγνωση

Στις 3 Φεβρουαρίου ο Μακούντι διαγνώστηκε σε νοσοκομείο της Μπούνια με περιτονίτιδα, ανέφεραν τρεις γιατροί και ένας νοσοκόμος.

Δείγματα για εξετάσεις Έμπολα δεν λήφθηκαν, δεδομένου ότι η επιδημία δεν είχε γίνει αντιληπτή.

Η περιτονίτιδα είναι ένα από τα συμπτώματα της βαριάς λοίμωξης με Έμπολα, δήλωσε ο Ντέβιντ Χέιμαν, λοιμωξιολόγος της Σχολής Υγιεινής και Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου, τόνισε όμως ότι η διάγνωση είναι αδύνατη χωρίς μοριακό έλεγχο.

Οι ξυλουργοί του Μονγκμπουάλου δεν προλαβαίνουν να φτιάχνουν φέρετρα καθώς ο Έμπολα σαρώνει την πόλη (Reuters)

Το σπασμένο φέρετρο με τον πάστορα έφτασε στις 4 Φεβρουαρίου στο Μονγκμπουάλου, μια πόλη 130.000 κατοίκων, πολλοί από αυτούς μετανάστες που εργάζονται σε χρυσωρυχεία.

Δεκάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν το απόγευμα στο οικογενειακό συγκρότημα κατοικιών. Όλοι σώπασαν καθώς ο πατέρας του πάστορα, ο Πασκάλ Κιμπάλι, επιθεωρούσε το ξύλινο κουτί.

Προτού μετακομίσει στη Μπούνια για να γίνει κληρικός, ο Μακούντι -περισσότερο γνωστός ως Παλούκου – ήταν εξέχον μέλος της κοινότητας των Νάντε στο Μονγκμπουάλου, ένας από τους ιδρυτές του τοπικού συνεταιρισμού παραγωγών ξυλοκάρβουνου, δήλωσε ο 70χρονος πατέρας.

Θυμάται ότι σκέφτηκε: «Ο πρωτότοκος γιος μου δεν μπορεί να ταφεί σε ένα τέτοιο φέρετρο».

Οι συγγενείς τότε έτρεξαν να αγοράσουν νέο φέρετρο από έναν ντόπιο κατασκευαστή.

Η σορός μεταφέρθηκε λίγη ώρα πριν από τη δύση και οι συγγενείς ξεκίνησαν αγρύπνια στο οικογενειακό συγκρότημα. Παραμένει άγνωστο αν τήρησαν το έθιμο να αγγίζουν και να φιλούν τον νεκρό.

Το βράδυ, περισσότεροι από 80 συγγενείς, φίλοι και γείτονες μαζεύτηκαν για την κηδεία στο τοπικό νεκροταφείο, σύμφωνα με τον Έντμον Καμπάλε Κατουουένε, επικεφαλής της κοινότητας των Νάντε στην πόλη.

Τις επόμενες ημέρες, μέλη της κοινότητας άρχισαν να αρρωσταίνουν, δήλωσε ο δήμαρχος του Μονγκμπουάλου, Σεσερέκι Μάντρο Ισραέλ. Σχεδόν 50 θάνατοι καταγράφηκαν τις δύο εβδομάδες που ακολούθησαν την κηδεία, πρόσθεσε, με πολλούς από τους ασθενείς να εμφανίζουν συμπτώματα που παρέπεμπαν στον Έμπολα: πυρετό, εμετούς και αιμορραγίες.

Ένα από τα πρώτα θύματα ήταν ο αδελφός του πάστορα Μακούντι, Ίντι. Ο 36χρονος μεταλλωρύχος πέθανε στις 16 Φεβρουαρίου από πιθανολογούμενη σκωληκοειδίτιδα, σύμφωνα με έκθεση της επαρχιακής υγειονομικής αρχής στις 16 Μαΐου.

Τις επόμενες εβδομάδες πέθαναν ακόμα ένας αδελφός του από πιθανολογούμενες επιπλοκές αιμορροΐδων και ένας άλλος συγγενής από πιθανή φυματίωση, γράφει το δελτίο, επισημαίνοντας ότι οι θάνατοι έχρηζαν περαιτέρω διερεύνησης.

Γείτονας του πάστορα Μακούντι δείχνει το σημείο όπου το αρχικό, σπασμένο φέρετρο κάηκε μυστηριωδώς (Reuters)

Μετά τους θανάτους των συγγενών, τουλάχιστον 108 ακόμα θάνατοι καταγράφηκαν στο Μονγκμπουάλου μεταξύ Απριλίου και Μαΐου, σύμφωνα με την ίδια έκθεση της υγειονομικής αρχής της επαρχίας Ιτούρι, η οποία υπάγεται στο εθνικό υπουργείο Υγείας.

Σύμφωνα με την έκθεση, ασθενείς που ανήκαν στις ίδιες οικογένειες κατέρρεαν με πυρετό, εμετούς, διάρροια και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αιμορραγικά συμπτώματα. Η περίπτωση του Μακούντι είναι η παλαιότερη πιθανή λοίμωξη, αναφέρει το έγγραφο.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Υγείας του Κονγκό στις 9 Ιουνίου, τουλάχιστον 40 θάνατοι στη Μονγκμπουάλου έχουν επιβεβαιωθεί εργαστηριακά ως κρούσματα Έμπολα. Εργαζόμενοι σε ανθρωπιστικές οργανώσεις προειδοποίησαν ωστόσο ότι ο πραγματικός αριθμός μπορεί να είναι μεγαλύτερος λόγω των περιορισμένων διαγνωστικών ελέγχων.

Ένα δεύτερο ανησυχητικό περιστατικό συνέβη στην κηδεία του Τσόνγκο Κέντα Κέντα, νεότερου αδελφού του Μακούντι, όταν η τοπική αστυνομία παρενέβη σε διαμάχη μεταξύ συγγενών σχετικά με το άνοιγμα του φερέτρου, σύμφωνα με την έκθεση της 16ης Μαΐου.

Ο Κατουουένε, ο επικεφαλής της κοινότητας δήλωσε ότι μέλη της οικογένειας διαφώνησαν για το πού έπρεπε να πραγματοποιηθεί η αγρυπνία πριν από την κηδεία και ότι ένας συγγενής αφαίρεσε το καπάκι του φερέτρου σε ένδειξη διαμαρτυρίας, πριν το τοποθετήσει ξανά στη θέση του.

Τέτοιες παρεμβάσεις θεωρούνται από πολλούς προσβολή προς τους νεκρούς, πρόσθεσε ο Κατουουένε.

Για ορισμένους κατοίκους, δήλωσε ο διοικητικός επικεφαλής της συνοικίας, Ζοζέφ Παγί Μουτέ, οι θάνατοι που ακολούθησαν δεν αποδόθηκαν σε κάποιον ιό, αλλά σε τιμωρία από τους προγόνους, οι οποίοι εξοργίστηκαν από το κάψιμο του φερέτρου του Μακούντι και το άνοιγμα του φερέτρου του αδελφού του.

Η ιστορία σύντομα διαδόθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ένα κλίμα μακάβριου χιούμορ κυριάρχησε στον ανήσυχο πληθυσμό και μια τοπική μουσική ομάδα ηχογράφησε ένα τραγούδι για τις φήμες.

Ένας στίχος έλεγε: «Ακούμε ότι ένα φέρετρο περιπλανιέται στη Μονγκμπουάλου, αφήνοντας καταστροφή στο πέρασμά του».

Το τραγούδι πυροδότησε μια νέα τάση στο TikTok, με χρήστες από όλο τον Κονγκό να ανεβάζουν βίντεο με φέρετρα που κινούνταν μόνα τους σε χωματόδρομους ή αιωρούνταν πάνω από έντρομους κατοίκους.

H Μπέρθα Αλέκο, μητέρα του εκλιπόντος πάστορα Μονγκμπουάλου, κάθεται στο σπί της με το κηδειόχαρτο του γιου της (Reuters)

«Βανδάλισαν το φέρετρο του γιου μου»

Μέχρι τις αρχές Μαΐου, οπότε έφτασαν στο Μονγκμπουάλου ερευνητές της επαρχιακής υγειονομικής αρχής στο πλαίσιο της έρευνας για τον ασθενή μηδέν, οι φήμες περί κατάρας είχαν ήδη εξαπλωθεί και ορισμένοι κάτοικοι είχαν γίνει εχθρικοί προς τους εργαζόμενους υγείας και τους αξιωματούχους, δήλωσε ένας ερευνητής

Η καχυποψία εξελίχθηκε σε βία, όπως είχε συμβεί και σε προηγούμενες επιδημίες Έμπολα, όταν πολλοί κάτοικοι απέδιδαν την αρρώστια στη σύγχρονη ιατρική.

Στις 22 Μαΐου, άγνωστος αριθμός νεαρών στο κοντινό χωριό Μαμπιλιντέι επιτέθηκε σε ομάδα που συγκέντρωνε πληροφορίες για επιβεβαιωμένο κρούσμα Έμπολα, σύμφωνα με τον επιδημιολόγο που συμμετείχε στην έρευνα. Μια ημέρα αργότερα, άγνωστοι έβαλαν φωτιά σε σκηνή απομόνωσης έξω από το Γενικό Νοσοκομείο του Μονγκμπουάλου.

Δεν είναι όμως μόνο οι υγειονομικοί που κατηγορούνται για την κρίση,

Ο πατέρας του πάστορα Μακούντι, Πάκα Κιμπάλι, δήλωσε ότι η οικογένειά του έχει κατηγορηθεί από ορισμένους κατοίκους ότι προκάλεσε το ξέσπασμα της επιδημίας, εξαιτίας των γεγονότων γύρω από τις δύο ταφές.

«Βανδάλισαν το φέρετρο του γιου μου και με κατηγόρησαν για τους θανάτους που ακολούθησαν», είπε με δάκρυα στα μάτια.

«Εγώ όμως είμαι το θύμα -ήταν το φέρετρο του γιου μου που βεβηλώθηκε».